STFCN - Jedwab Naturalny Tafta Chińska 
Wybierając tkaninę, często skupiamy się na jej składzie, kolorze czy splocie. To oczywiście bardzo ważne aspekty, ale jest jeszcze jeden parametr, który w ogromnym stopniu wpływa na to, jak materiał będzie się zachowywał w praktyce. Mowa tu o gramaturze.
To właśnie ona decyduje o tym, czy tkanina będzie lekka i przewiewna, czy raczej ciężka, mięsista i otulająca. Co więcej, ten sam materiał może mieć zupełnie inne zastosowanie w zależności od swojej gramatury. W tym artykule pokażemy, czym dokładnie jest gramatura tkaniny i jak dobrać ją do konkretnego projektu.
Czym jest gramatura tkaniny?
Gramatura materiału to
parametr fizyczny określający masę tkaniny lub dzianiny przypadającą na jednostkę jej powierzchni, najczęściej wyrażany w gramach na metr kwadratowy (g/m²).
Stanowi jedną z podstawowych cech opisujących materiał, pozwalającą w sposób obiektywny porównywać jego „ciężar” niezależnie od szerokości belki czy formy wyrobu.
W ujęciu technologicznym gramatura informuje o ilości surowca (włókna), jaka została użyta do wytworzenia danego materiału na określonej powierzchni, co bezpośrednio przekłada się na jego właściwości użytkowe. Materiały o wysokiej gramaturze zawierają więcej włókna na tej samej powierzchni, dzięki czemu są zazwyczaj grubsze, bardziej zwarte i wytrzymałe, natomiast materiały o niskiej gramaturze są lżejsze, cieńsze i bardziej przewiewne.
Gramatura jest ściśle powiązana z innymi cechami strukturalnymi materiału, takimi jak:
- rodzaj włókna (np. len, wełna, jedwab),
- gęstość splotu lub dziania,
- grubość przędzy,
- sposób wykończenia tkaniny.
W praktyce oznacza to, że dwa materiały o identycznej gramaturze mogą różnić się odczuwalnie, jeden może być miękki i lejący, inny sztywny i zbity, w zależności od ich konstrukcji i surowca.
Jak gramatura wpływa na właściwości tkaniny?
Gramatura ma bezpośredni wpływ na to, jak materiał będzie się zachowywał podczas noszenia i użytkowania. Przede wszystkim wpływa na:
- Przewiewność – lżejsze tkaniny zazwyczaj lepiej przepuszczają powietrze, często są bowiem luźniej tkane, dlatego świetnie sprawdzają się latem i w warstwach noszonych blisko ciała.
- Termoizolację – cięższe, zwyczajowo mocniej zbite, materiały lepiej zatrzymują ciepło, co czyni je idealnymi na chłodniejsze dni i odzież wierzchnią.
- Układanie się tkaniny – tkaniny o niskiej gramaturze bywają bardziej lejące i miękkie, natomiast te o wysokiej gramaturze to materiał bywa bardziej sztywny i trzymający formę.
- Trwałość – wyższa gramatura często kojarzona jest z większą odpornością na zużycie, choć nie jest to reguła, bowiem dużo zależy od jakości włókna.
- Komfort noszenia – lekkie tkaniny, o luźniejszym splocie, będą bardziej komfortowe do noszenia latem, ale zimą to właśnie cięższe materiały zapewniają przyjemne otulenie.
Podział tkanin wełnianych według gramatury
Podział tkanin według gramatury jest umowny (granice mogą się nieznacznie różnić w zależności od branży), ale w praktyce stosuje się kilka podstawowych kategorii, które pomagają szybko określić charakter i przeznaczenie materiału. W przypadku tkanin wełnianych można przyjąć, podział na:
- tkaniny wełniane ultra lekkie (do ok. 100 g/m²) są cienkie, delikatne i przewiewne, dlatego znajdują zastosowanie głównie w dodatkach i dekoracjach.
- Tkaniny bardzo lekkie (100–200 g/m²) charakteryzują się większą wytrzymałością przy zachowaniu lekkości, co czyni je odpowiednimi na współczesne koszule czy bieliznę.
- Tkaniny lekkie (200 – 300 g/m²) to opcja idealna na letnie ubrania, sukienki, koszule, tuniki.
- Tkaniny średnie (300–400 g/m²) stanowią najbardziej uniwersalną grupę, świetnie sprawdzają się w rekonstrukcji historycznej, są odpowiednie do szycia mundurów czy lekkich płaszczy.
- Tkaniny ciężkie (400–700 g/m²), które są grubsze, bardziej zwarte i zapewniają lepszą izolację termiczną, przez co idealnie sprawdzają się w odzieży wierzchniej, takiej jak płaszcze czy peleryny. A tkaniny sfolowane z tej kategorii nadają się nawet na namioty.
Gramatura lnu
Należy jednak pamiętać, że granice między tymi kategoriami są umowne, a ostateczne właściwości materiału zależą nie tylko od jego gramatury, lecz także od rodzaju włókna, splotu i sposobu wykończenia. Ten sam zakres gramatur może dawać zupełnie inne efekty w zależności od surowca.
W przypadku tkanin lnianych:
- lekki len (do 200 g/m²) sprawdza się w przypadku bielizny czy koszul.
- Średniej grubości lny (od 200 do 400 g/m²) nadają się najlepiej do rekonstrukcji historycznej, odpowiadają pozostałościom lnu z różnych epok, a w dodatku doskonale się sprawdzają na koszule, tuniki czy dublety.
- Grube lny (400 – 500 g/m²) najlepsze są do szycia spodni roboczych czy nawet płaszczy zwanych parciankami. A po nawoskowaniu lub zaimpregnowaniu sprawdzą się także jako płótno na namioty.
Gramatura jedwabiu – gramy czy momme?
Jeszcze inaczej odczytuje się gramaturę dla jedwabiu. Poza określeniem gramów na metr kwadratowy jedwab często opisuje się również w jednostce momme (mm), tradycyjnie stosowanej w przemyśle jedwabniczym (1 momme ≈ 4,3 g/m²). Momme to waga 1 funta na powierzchni 45 cali x 100 jardów.
Gramatura jedwabiu najczęściej mieści się w przedziale od ok. 40 do 200 g/m², choć zdarzają się także cięższe warianty. Nie oznacza to, że zaliczamy je jedynie do tkanin lekkich.
- Ultra lekkie jedwabie, o gramaturze ok. 40 – 60 g/m² (ok. 10 – 14 momme), są bardzo cienkie, delikatne i często półtransparentne. Charakteryzują się lekkością i zwiewnością, dlatego wykorzystuje się je głównie na woale, apaszki czy bardzo lekką odzież.
- Lekkie jedwabie o gramaturze w zakresie 70 – 85 g/m² (ok. 16 – 19 momme), są bardziej uniwersalne. Nadal zachowują lekkość, ale w zależności od splotu mogą być bardziej lejące lub sztywniejsze. Najlepiej sprawdzają się jako materiał na piżamy, koszule nocne, czepki do spania i lekką pościel.
- Jedwabie o średniej grubości, o gramaturze 95 – 108 g/m² (ok. 22 – 25 momme) to tkaniny dużo bardziej mięsiste i wytrzymałe. Jest to najczęstszy wybór na suknie wieczorowe, bluzki czy elementy garderoby wymagające utrzymania struktury.
- Ciężkie jedwabie, o gramaturze ponad 120 g/m² ( powyżej 28) znajdują zastosowanie w bardziej konstrukcyjnych elementach odzieży, takich jak gorsety czy elementy dekoracyjne jak poduszki czy tkaniny obiciowe.
Jak dobrać gramaturę do projektu?
Dobór gramatury materiału to jeden z kluczowych elementów projektowania, który wpływa zarówno na estetykę, jak i funkcjonalność gotowego wyrobu.
W pierwszej kolejności należy uwzględnić przeznaczenie tkaniny. Na letnią sukienkę czy koszulę do garnituru wybierzemy lżejszy i bardziej miękki materiał, ale już na wersję jesienną sukienki czy na koszulę codzienną możemy wybrać nieco grubszą wersję, która nadal będzie przewiewna, a jednocześnie będzie mieć lepsze właściwości termoizolacyjne.
Istotne znaczenie ma również rodzaj włókna i splot. Len pozostaje przewiewny nawet przy wyższej gramaturze, wełna może zapewniać doskonałą izolację cieplną przy stosunkowo niewielkiej wadze, a jedwab, mimo swojej lekkości, wyróżnia się dużą wytrzymałością i elegancją. Gramatura wpływa także pośrednio na sposób układania się tkaniny: lżejsze materiały są miękkie i lejące, podczas gdy cięższe lepiej trzymają formę i nadają konstrukcji wyraźny kształt.
W kontekście rekonstrukcji historycznej dobór gramatury powinien dodatkowo uwzględniać realia epoki ponieważ przez długi czas grubsze wełny były wykorzystywane przez niższe warstwy społeczne, a wełny o niskiej gramaturze i dużej ilości nici na centymetr uchodziły za tkaniny luksusowe noszone przez osoby o wyższym statusie społecznym. Podobnie było z lnem. Ostateczny wybór stanowi więc kompromis między funkcją, komfortem, efektem wizualnym oraz wiernością historyczną danej sylwetki.
Najczęstsze mity o gramaturze
Wokół gramatury materiałów narosło wiele uproszczeń, które mogą prowadzić do nietrafionych wyborów. Oto najczęstsze mity, które są powtarzane.
- Czy wyższa gramatura oznacza lepszą jakość tkaniny?
Nie. Gramatura informuje wyłącznie o wadze materiału (g/m²), a nie o jakości włókien, splocie czy wykończeniu. Wysokiej jakości tkanina może być zarówno lekka, jak i ciężka.
- Czy cięższy materiał zawsze jest cieplejszy?
Nie zawsze. O właściwościach termicznych decyduje przede wszystkim rodzaj włókna i struktura tkaniny. Wełna może być bardzo ciepła nawet przy niższej gramaturze, podczas gdy ciężka satyna jedwabna niekoniecznie zapewni dobrą izolację.
- Czy niska gramatura oznacza, że tkanina jest nietrwała?
To mit. Lekka tkanina nie musi być słaba, przykładowo jedwab, mimo niskiej gramatury, może być bardzo wytrzymały.
- Czy istnieje jedna uniwersalna gramatura do wszystkich projektów?
Nie. Odpowiednia gramatura zależy od przeznaczenia materiału, kroju, sezonu oraz efektu, jaki chcesz osiągnąć. Inna sprawdzi się w koszuli, a inna w płaszczu.
- Czy gramatura jest najważniejszym parametrem przy wyborze tkaniny?
Nie. To tylko jeden z wielu czynników. Równie ważne są rodzaj włókna, splot, wykończenie oraz sposób, w jaki materiał układa się i zachowuje w użytkowaniu.
